Hartelijke School

“Een hartelijke school is een boom met diepe wortels stevige stam en vele vertakkingen.”

Een hartelijke school is een van de pijlers, die werkgroepen op een pedagogische studiedag van basisscholen en scholen secundair onderwijs rond ons pedagogisch project weerhielden. Dat is ondertussen al enkele jaren geleden, maar een concrete uitwerking ervan  liet op zich wachten. Een kleine denkgroep heeft zich op vraag van het schoolbestuur aan het werk gezet, met dit werkdocument als resultaat.

Het gaat inderdaad om een werkdocument in het kader van een groter geheel, ons pedagogisch project. Dat laatste is voor elke school uniek en evolueert voortdurend, het geraakt bij wijze van spreken nooit af. Een algemene visietekst die voor alle scholen van de inrichtende macht zou gelden, dreigt op de ontwerptafel te blijven liggen en geeft geen recht aan de individuele school.

In haar poging om een hartelijke school te omschrijven, vond de denkgroep een vijftal grote insteken, die elk op een bepaalde attitude wijzen. Vertrouwen, participatie, communicatie, respect en samenhorigheid. Maar er is één grote premisse als voorwaarde zonder meer om een hartelijke school te kunnen zijn: als er geen hartelijkheid heerst binnen het schoolteam en de schoolleiding daar geen uitgesproken zorg voor draagt, zal het moeilijk zijn om hartelijkheid zowel naar binnen als naar buiten uit te stralen. Het schoolteam en de schoolleiding moeten zichzelf hierover durven bevragen.

Men kan zich afvragen waarom de denkgroep nu net deze vijf insteken heeft gekozen. Het is een beetje arbitrair. Na een eerste brainstorming stonden er immers veel meer op de lijst. Maar het leek beter te beperken.  Elke insteek is een kapstok waaraan men veel kan ophangen. We behoeven geen exhaustieve lijst. Het valt nu al op hoe de insteken elkaar raken en  doorkruisen. Dat voedt meteen de geruststellende gedachte, dat wanneer men aan  één aspect werkt, men tegelijk met het geheel bezig is. Niet alles hoeft tegelijk onze aandacht op te eisen.

Hoe kan men dit werkdocument nu concreet hanteren? Bij elk van de vijf insteken heeft de denkgroep een reeks vragen geformuleerd. Het zijn vragen en geen verplichte stellingen van zo hoort het. In een eerste fase zijn ze bedoeld als een bevraging van de eigen realiteit. Kijk eens in de spiegel die men zichzelf voorhoudt. De realiteit is waarschijnlijk heel genuanceerd, met veel mooie maar ook minder mooie kanten. In een tweede fase willen de vragen de school aanwakkeren tot beter doen, tenzij men de ideale school reeds zou zijn.

De vragen bestrijken de drie voor de hand liggende partners die bij de school betrokken zijn: het schoolteam inclusief de schoolleiding, de leerlingen en de ouders. Er kunnen voorzeker nog veel meer en heel andere  vragen gesteld worden. Laat die maar komen, dan is men goed op weg. Zelfstandig nadenken en een eigen profiel opstellen is de opzet van dit werkdocument. Zoek misschien ook naar een metafoor, die met een beeld uitdrukt wat een hartelijke school is. Bij wijze van voorbeeld wordt hier een boom gebruikt. Men kan de drie partners hieraan laten deelnemen. Het zou mooi zijn het gezamenlijk gegroeide profiel in een eindtekst te verwoorden en over de jaren heen enkele goed gekozen werkpunten in het schoolwerkplan op te nemen en in praktijk  te brengen. Daar komt het tenslotte op aan: een hartelijke school te zijn en de aandacht daarvoor levend te houden.

Vijf insteken onderweg naar een hartelijke school:

       1  Vertrouwen biedt ruimte en groei

       2  Participatie mondt uit in betrokkenheid

       3  Communicatie doet alles vlot verlopen

       4  Respect betoont erkenning

       5  Samenhorigheid geeft een goed gevoelen

 

1       Vertrouwen:

 

a    niveau schoolteam

  • heerst er onderling vertrouwen tussen de leerkrachten en tussen leerkrachten en directie?
  • durven leerkrachten hospiteren bij elkaar in de klas?
  • ziet men co-teaching in de klas zitten?
  • ervaart men ondersteuning, bemoediging en waardering van elkaar?
  • geloven de leerkrachten in hun eigen en elkaars professionaliteit?

b    niveau leerlingen

  • krijgen de leerlingen vertrouwen om zelfstandig te handelen?
  • moeten de leerlingen op al wat zij doen gecontroleerd worden?
  • kunnen leerlingen op vertrouwelijk gesprek bij leerkrachten?
  • mogen leerlingen fouten maken?
  • Is er een visie op belonen en straffen en herstelgericht werken?
  • voelen de leerlingen zich thuis op school?

c    niveau ouders

  • is er een vertrouwensrelatie tussen school en thuis?
  • ervaren de ouders de school als laagdrempelig?

 

2       Participatie:

 

a    niveau schoolteam

  • hebben werkgroepen een actieve en reële inbreng?
  • bestaat er een goed functionerende leerkrachtenraad?
  • worden nieuwe leerkrachten en interimarissen vlot opgenomen in het schoolteam?
  • krijgt het schoolteam inspraak in de schoolorganisatie?
  • zijn leerkrachten actief betrokken bij neven- en buitenschoolse activiteiten?

b    niveau leerlingen

  • hebben leerlingen inspraak in het klasgebeuren?
  • is er een goed functionerende leerlingenraad?
  • worden nieuwe leerlingen vlot opgenomen in de school en de klas?

c    niveau ouders

  • is er een actieve ouderraad waarin alles open en met discretie gezegd kan worden?
  • worden de ouders bij bepaalde schoolactiviteiten betrokken? is er ook ruimte voor hun initiatieven?
  • gaan de ouders in op de formele contacten(denk aan oudercontacten, rapport afhalen, klasagenda nakijken, e.d.)?
  • kunnen ouders makkelijk terecht voor individueel contact met directie of leerkrachten?

 

3       Communicatie:

 

a    niveau schoolteam

  • praat men open en eerlijk onder mekaar en luistert men echt?
  • communiceert de schoolleiding tijdig en efficiënt aan het schoolteam?
  • worden beleidsbeslissingen steeds toegelicht?
  • wat kan men alleen elektronisch meedelen?

b    niveau leerlingen

  • kan elk kind of jongere zijn verhaal kwijt? wie luistert naar hen en hoe maakt men daar tijd voor vrij?
  • hoe communiceren leerlingen onderling?
  • wordt communicatievaardigheid aangeleerd?
  • wordt gepast gebruik van de sociale media aangeleerd?
  • kennen leerlingen de weg voor hulp bij hun problemen?
  • zijn de bestaande hulpkanalen binnen de school laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen?
  • wordt er soms ook doorverwezen naar externe opvang? staat informatie hierover ook anoniem ter beschikking?

c    niveau ouders

  • hoe worden ouders geïnformeerd over de school in het algemeen en de klas in het bijzonder? via nieuwsbrieven, website, klasblogs, … ?
  • is de klasagenda een goed communicatiemiddel tussen school en thuis?
  • wat als ouders anderstalig zijn?
  • weten ouders hoe en bij wie zij terecht kunnen met hun vragen en problemen? krijgen zij erkenning en wordt naar hen geluisterd?
  • zijn er op regelmatige basis oudercontacten, infomomenten, praatavonden over bepaalde thema’s?
  • is er een actieve ouderparticipatie zoals oudercomité, schoolraad? worden ouders betrokken bij bepaalde school- of klasactiviteiten?

 

4       Respect:

 

a    niveau schoolteam

  • begroet men elkaar bij het toekomen op school?
  • kunnen leerkrachten zichzelf zijn? respecteert men elkaars eigenheid?
  • geeft men positieve feedback aan elkaar zoals een compliment of een schouderklopje?
  • is men beleefd, behulpzaam en dankbaar tegenover elkaar?
  • is men discreet over de ander?
  • kan men constructief van gedacht wisselen als men het over iets niet eens is?
  • worden nieuwe leerkrachten hartelijk onthaald?
  • vindt de schoolleiding het welbevinden van het schoolteam belangrijk?
  • hoe gaat de school om met diversiteit?

b    niveau leerlingen

  • kent men de leerlingen bij naam?
  • hoe treedt de school op bij pesterijen? welke inbreng hebben de leerlingen daarbij?
  • hebben de leerlingen respect voor het schoolmateriaal en de infrastructuur?

c    niveau ouders

  • voelen ouders zich welkom op school? is er een uitgesproken onthaalbeleid?
  • is er een goed intakegesprek bij de inschrijvingen?
  • houdt de school rekening met de thuissituatie van haar leerlingen?
  • heeft de school aandacht voor kansarme gezinnen?
  • ervaren de ouders dat de school het positieve van ieders cultuur waardeert?

 

5       Samenhorigheid:

 

a    niveau schoolteam

  • houdt iedereen zich aan de geldende afspraken van een goede schoolorganisatie?
  • staat men loyaal achter het opvoedingsproject van de school?
  • is er een goede interactie tussen de directie en het schoolteam?
  • slaagt men erin om elkaar op te vangen als het moet?
  • doet men op een of andere manier aan teambuilding?
  • worden op school bijzondere momenten gevierd? is er naast vreugde op ruimte voor verdriet?
  • hoe gaat men verder na een conflict?

b    niveau leerlingen

  • voelen leerlingen zich thuis op school?
  • hangt er een verjaardagskalender uit in de klas en doet men daar iets mee?
  • hanteert men duidelijke criteria voor een positief klasklimaat?
  • worden er activiteiten en/of projecten georganiseerd waarbij leerlingen klas doorbrekend werken en mekaar op een andere manier leren kennen?

c    niveau ouders

  • wordt het pedagogisch project mee gedragen door de ouders?
  • krijgen ouders de kans om betrokken te worden bij schoolactiviteiten?
  • groeit er een band tussen de verschillende alle aanwezige culturen?

 

 

 

Als hartelijkheid diep geworteld zit

in alle leden van het schoolteam,

kan een stevige stam ontstaan.

Vanuit deze stam kan de hartelijkheid

 zich verder gaan vertakken

in het contact met de leerlingen en hun ouders.

Wanneer de relatie tussen deze drie partijen goed zit

 – schoolteam, leerlingen en ouders –

plukken we daarvan allemaal de vruchten.

 Er ontstaat een gezonde boom

die veel zuurstof uitademt.

 Zuurstof die ervoor zorgt

dat iedereen ten volle kan ‘leven’.

Als we dat gevoel hebben,

 ontstaat een voedingsbodem voor onze wortels,

zodat onze boom blijvend kan groeien.

Christophe